است كه بموقع مقتضى تجديد و حادث مىشود ولى وفاى به پيمان يك حالت دائمى است كه بايد انسان هميشه بر عهد و پيمان خود ثابت قدم باشد . * ( وَالصَّابِرِينَ ) * - 176 مجمع : ارتباط اين كلمه را با سابق كه موجب تلفّظ با نصب شده است چنين گفته‌اند كه « الصَّابِرِينَ » منصوب بمدح است و عامل نصب آن فعل مقدّر است و جمله صفت است براى كلمه‌ى « مَنْ » كه در اوّل آيه است و جمله اينطور معنى مىشود : « لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّه ) * . . . وَبِالْيَوْمِ الآخِرِ . . . * ( وَآتَى الْمالَ عَلى حُبِّه » الى آخر « و اقصد بما قلت و ما وصفت الصّابرين في البأساء » و اين جور جمله‌ى منصوب بمدح و نيز منصوب بذمّ در زبان عرب زياد استعمال مىشود و در قرآن هم نظير دارد مثل « مَلْعُونِينَ أَيْنَما ثُقِفُوا » كه كلمه‌ى « مَلْعُونِينَ » منصوب بذمّ است براى كافران در جمله‌ى پيش . و متخصّصين علم بلاغت گفته‌اند : اگر چند كلمه پى در پى صفت براى كلمه‌اى آورده شود اعراب يكى از آن صفتها را عوض مىكنند از اين جهت صابرين منصوب تلفّظ شده است . * ( فِي الْبَأْساءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ ) * - 176 مجمع : « بأساء » نادارى است و « ضراء » بيمارى و درد است و « بأس » جنگ است و كشتار . * ( أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ ) * - 176 ابو الفتوح : مقصود از « متقون » آن كسان هستند كه خود را در پناه تقوى از عذاب آخرت بواسطه‌ى اين كارهاى خوب كه توضيح داديم نگاه ميدارند . سخن ما : براى جلوگيرى از عقايد خرافى آنهائى كه تمام امتيازات و خوشبختىهاى خود را در خم و راست شدن و سجّاده گستردن و رو به قبله كردن ميدانند از اول آيت 176 « لَيْسَ الْبِرَّ » به كلمه نفى آغاز كرده است كه بطور كلَّى اين جور چيزها خوب شمرده نمىشود بلكه نيكوئى و نيكوكارى چيز ديگرى است چون در جمله‌هاى آن